|
Anna Paulowna - De tijd gaat snel. Precies vijf jaar geleden werd Paul
Schaap klokkenluider van de kernreactor in de duinen bij Petten.Het
begon met het sturen van een zwartboek naar de Kern Fysische Dienst (KFD).
Het einde was voorspelbaar. Schaap werd, om een nucleaire term te gebruiken,
‘koud gezet’, ontslagen. Want dit land houdt niet van klokkenluiders.
,,Ze hebben me kapot willen maken, maar ik heb me eruit geknokt. Het gaat
nu wel weer.”
We blikken terug. Kort na de eeuwwisseling was de sfeer binnen de reactor
volgens Schaap adembenemend slecht. Er ging van alles mis. Veiligheidsregels
werden overtreden, het reactorlogboek vervalst. ,,Er moest van het
management hoe dan ook geproduceerd worden (medische isotopen), Vanwege
wurgende leveringscontracten. De veiligheidsregels waren daar ondergeschikt
aan." Schaap trachtte samen met een aantal collega's eerst intern verbeteringen
te bewerkstelligen Via het management en de ondernemingsraad. Tevergeefs.
Bang voor de gevolgen stuurde hij vervolgens zijn Petten-zwartboek
naar het privé adres van de toenmalige KFD-directeur. ,,Die beloofde
mij anonimiteit. Toch lekte mijn naam naderhand uit.” De klokkenluider
maakte in het zwartboek onder andere gewag van het opstarten van de kernreactor,
terwijl er serieuze problemen waren met de noodkoelvoorziening. En
hij beschrijft hoe bij een experiment een splijtstofelement uitbrandde.
Het incident werd verzwegen, de reactor niet stilgelegd. De ex-operator
kan zich er nog over opwinden. ,,Het is te gek voor woorden dat dit kon gebeuren.
Maar het personeel stond onder heel zware geestelijke druk Dankzij de
ploegentoeslag verdienen de reactoroperators een goed salaris. Men
was bang 'koud gezet' te worden. Daar werd voortdurend door het management
mee gedreigd~ Wie kritiek uitte kreeg op z’n falie, de situatie werd heed
ongezond. Er moest iets gebeuren." Toen de bal eenmaal rolde kwam er telkens
nieuwe rottigheid boven water. Er doken bij-voorbeeld papieren op over
een serieuze ontploffing in de reactor en een rapport waarin melding
werd gemaakt van scheurtjes in het reactorvat. Gebeurtenissen die verdoezeld
waren voor de buitenwacht. Schaap: ,,Zelfs de KFD, toezichthouder op
de reactor werd misleid." Minister Pronk greep in en legde de reactor
een poos stil. Het Internationaal Atoomagenschap in Wenen onderzocht
de veiligheidscultuur in Petten. Het nucleaire bastion kreunde en kraakte.
Toen uitlekte dat Schaap de klokkenluider was, werd zijn positie voor
de directie van de Nuclear Researsh & consultancy Group (NRG), de exploitant
van de kernreactor, onhoudbaar. Het was allemaal zijn schuld, vuile
was houd je binnen Het klassieke verhaal van de boodschapper. Het ergste
voor de atoombazen moest toen nog komen: de onthullen van het grote geheim
van Petten. Schaap: ,,Ja, het Veldmanscenario. Vernoemd naar mijn ploegbaas,
Theo Veldman. Hij beschreef dat de reactor onvoldoende beveiligd was
tegen kernsmelting. Veldman bedacht ook een oplossing. Maar het reactormanagement
nam hem niet serieus, en de extra beveiligingen bleven achterwege. “Kerngeleerden
bemoeiden zich er mee, zelfs de Tweede Kamer sloeg aan. Schaap vocht zijn
ontsIag aan bij de rechter, dat werd een bittere pil de rechter vond hem
geen echte klokkenluider. Omdat Schaap te weinig interne actie zou hebben
ondernomen, en te snel de publiciteit had gezocht. NRG zette het zwarte
schaap buiten het hek.
Hersenspoelen
Het lijdend voorwerp: ,,Daarmee was de kous niet af. Ze
hebben daarmee geprobeerd mij verder kapot te maken, Een voorbeeld:
om te voorkomen dat collega’s nog contact met me zochten werd getracht
ze door inschakeling van een mediator te hersenspoelen, waarna ze een
anti Paul Schaap verklaring moesten tekenen. Schaap over die donkere
periode: ,,ik vermoedde dat ik werd afgeluisterd en gevolgd. Heel intimiderend
stonden er soms ook vreemde auto's voor het huis. Sommige collega’s wilden
allen achter in de tuin met me praten, of ze kwamen pas na het invallen van
de duisternis mijn kant op.” Na zijn ontslag richtte de klokkenluider
het Meldpunt Nucleaire Veiligheid op. Prompt kwamen er nieuwe zaken
boven water. Schaap diende in 2004 een klacht in bij de KFD over praktijken
in de nucleaire schoonmaakfabriek, waarbij veel te veel radioactief
afvalwater (‘hete sappen’) in zee zou zijn geloosd. Er kwam in 205 een
groot milieuschancaal aan het licht, en een nieuwe klacht staat op stapel.
Over een incident in een laboratorium in 2001, dat tot lozing van een wolk
radioactiviteit leidde via de schoorsteen. ,,Er is in 2001 serieus geprobeerd
met tot zwijgen te brengen. Als ik verder mijn mond zou houden kon ik veel
geld krijgen. Eerst boden ze 250.000 gulden, vervolgens 350.000 gulden.
Ik heb beide keren geweigerd, ook al kon ik op dat moment het geld vreselijk
goed gebruiken.” Schaap zegt nog geen minuut spijt te hebben gehad, en
niet verbitterd te zijn. En denkt dat hij het weer zou doen. Want hij boekte
ook resultaten. ,,Mede door mijn acties als klokkenluider zijn er inmiddels
zo’n 160 grote en kleine verbeteringen op het vlak van reactorveiligheid
gerealiseerd. Inclusief die ten behoeve van het veldmanscenario. Het
management is gewijzigd, en de controle op het naleven van de veiligheid
is verbeterd en geďntensiveerd.” Hij vloog er uit op een voor hem heel
kwetsbaar moment. ,,Mijn echtgenote ws erg ziek. Het klinkt zwaar, maar
toen voelde het net alsof de nucleaire maffia achter mij aan zat. Het tijdstip
en de wijze waarop ze me aanpakten doet nog altijd zeer. Ik deed het voor
het algemeen belang, niet ter eer en meerdere glorie van mezelf. NRG had
ook op een fatsoenlijke wijze afscheid van me kunnen nemen.” De val van
de klokkenluider was diep. Schaap en zijn (,,zij verdient een grote pluim”)
vielen terug op de inkomsten uit het runnen van een maritiem persbureau.
Het vergde geweldige inspanningen het hoofd boven water te ouden, lange
tijd dreigde gedwongen verkoop van het fraaie huis annex kantoor aan
de Van Ewijcksvaart. Vooral toen een grote klant failliet ging zag het
er een poos somber uit. ,,Gelukkig heb ik opdrachtgevers die mij meer
werk toeschoven. De economie trekt nu wat aan, we krijgen stilaan meer
lucht. Het gaat met ons nu weer redelijk goed.” Schaap werd oook politiek
actief. In de eerste plaats als helper van de bekende Europese klokkenluider
Paul van Buitenen. Hij is bestuurslid van diens partij Europa Transparant.
Bij de raadsverkiezingen in Anna Paulowna kreeg Schaap vijf stemmen
te weinig voor een zetel namens Anna Paulowna Transparant. En nu is hij
benaderd voor een topplek op de kandidatenlijst van Nederland Transparant.
Een nieuwe partij, die in november mee wil doen aan de parlementsverkiezingen.
Schaap: ,,Ik aarzel. maar stel dat ik kamerlid word. Eén van de eerste
onderwerpen waar ik me dan op zal storten is invoering van een goede wettelijk
regeling voor klokkenluiders. Die is er nog steeds niet.”
|