|
REPORTAGE
De Waarheid doet er niet meer toe: Paul Schaap, Ad Bos en Paul van Buitenen
brachten feiten naar buiten die hun werkgevers binnenskamers wilden
houden. De klokkenluiders verloren hun baan, status en veel geld. 'Wij
ziek, onze zoon zonder werk. Alles is weg'
Willem Pekelder
Het Noordelijk Zandgebied is voor Paul Schaap bekend terrein. Duizenden
malen reed hij hier op weg naar de ^ kernreactor in Petten. Ook vandaag
doorkruist zijn auto het grootste aaneengesloten bloembollenteeltgebied
ter wereld. Kwekerijen, vakantieparken en campings wisselen elkaar
af. Aan de horizon doemen de duinen van Callantsoog op. 'Vijftig jaar
geleden toen de kernreactor werd gebouwd, was dit een dunbevolkt stukje
Noord-Holland'. zegt Schaap.
'Nu komen hier hordes toeristen. Het is een kwetsbaar gebied geworden.'
Het informatiepaneel dat de wandelaar attendeert op het natuurschoon
van de Pettemerduinen rept met geen woord over de reactor. 'Ik vermoed
dat veel recreanten niet weten dat die reactor zich hier bevindt', zegt
de voormalig plaatsvervangend wachtdief. Schaap beklimt een duin en
wijst de plek aan waar hij zijn brood heeft verdiend. De door hekken omsloten
kernreactor tekent zich in de verte af als een pudding zonder kers. 'Daar
liggen 22 jaar van mijn leven. Mooie jaren.' Tot 2001. In oktober van dat
jaar bracht Schaap in een anoniem zwartboek aan de Kernfysische Dienst
(KFD) ernstige overtredingen naar buiten. De 'slordige veiligheidscultuur'
zou in zijn ogen kunnen leiden tot een meltdown a la Tsjernobyl. De autoriteiten
namen de klachten uiterst serieus. Het Internationaal Atoomagentschap
constateerde tweehonderd misstanden en de Europese Commissie stelde
de hoge-fluxreactor in februari 2002 zelfs een paar weken buiten werking.
Maar Schaap werd, aan de vooravond van zijn promotie tot wachtchef, ontslagen.
'Ik was een bedreiging voor het productieproces. De reactor is de laatste
jaren veranderd van een wetenschappelijk onderzoekscentrum in een
commercieel productiebedrijf voor ziekenhuizen. Het werk stiüeggen,
zou geld kosten.' Woedend is hij niet, zegt Schaap (56) in zijn huis in
Anna Paulowna. 'Wel teleurgesteld. Ik heb geen vertrouwen meer in de
rechtsstaat.' De rechter gaf zijn werkgever, de Nudear Research & Consultancy
> Group (NRG), gelijk bij het ontslag. Had Schaap maar niet naar buiten
moeten treden met zijn klachten. 'Ik heb anderhalf jaar lang intern aandacht
gevraagd voor levensgevaarlijke omstandigheden in de reactor, maar
tevergeefs.'
Longziekte
Directeur W. Schatbom leek na publicatie van het KFD-zwartboekop Schaaps
hand. 'Hij kreeg bij de nucleaire managers geen poot aan de grond, zei
hij, en smeekte mij in het winkelcentrum. Hij keek straal langs mij heen.
Van het management hebben de operators te verstaan gekregen dat contacten
met mij dodelijk zijn voor hun carrière. De managers proberen mij kapot
te maken. Operators zijn destijds door een ingehuurde "bemiddelaar"
onder druk gezet om mij zwart op wit een querulant te noemen. 's Nachts
kreeg ik er drie huilend aan de telefoon. Dat ze zo'n spijt hadden van hun
verraad, maar dat ze wel moesten. De mensen in deze streek zijn zeer gezagsgetrouw
en
'MINISTER PRONK ZOU ME HELPEN AAN EEN BAAN, MAAR DE AMBTENAREN VAN VROM
LIETEN NIETS MEER VAN ZICH HOREN'
om informatie. Toen ik mijn verhaal had verteld, sloeg hij me op de schouders
en zei: jongen, wat goed dat ik dit nu allemaal weet. Kom volgende week
terug, dan zal ik je vertellen welke maatregelen ik ga nemen. Die maatregelen
bleken eruit te bestaan dat ik een baan boven mijn opleidingsniveau moest
aannemen. Die heb ik geweigerd. Dus vloog ik eruit.' De mededeling kwam
op het moment dat bij zijn vrouw Tiny juist een ernstige longziekte was
geconstateerd. 'Ik neem het Schatbom het meest kwalijk dat hij ons heeft
gepakt op het moment dat we bijzonder kwetsbaar waren. Mijn vrouw heeft
zeer geleden onder alle spanningen. Wat als Paul zijn baan verliest,
hoe betalen we de rechtszaken? We gaan eraan, dachten we vaak. Alles bij
elkaar hebben we zo'n 11.500 euro uitgegeven aan processen.' Met als
droevig resultaat dat Schaap in de tweede helft van 2002 met een schamele
'bonus' van zes maanden salaris op straat kwam te staan. Na het ontslag
ging de nachtmerrie door. 'Solliciteren leverde niets op. Je bent besmet
Minister Pronk zou me helpen aan een baan, maar de ambtenaren van VROM
lieten niets meer van zich horen. Die waren natuurlijk bang dat er nog
veel meer ambtelijk falen boven water zou komen. We leven in een mafiastaat,
waarin niet de politiek, maar de ambtenarij de dienst uitmaakt.' Maar
ook op een ander vlak bleef'Petten' Paul Schaap achtervolgen, 'Oud-collega's
zie ik niet meer. Pas kwam ik een operator tegen loyaal. Een oud-werknemer
die aan kanker leed, durfde zijn arts zelfs niet te vertellen dat hij vroeger
bij de kernreactor had gewerkt.'
Steun kreeg Schaap ook. Scholieren stuurden kaarten, een gepensioneerde
apotheekster bood vele duizenden euro's 'schadevergoeding', en een
man stelde zijn vakantievilla in Barcelona ter beschikking. Schaap
sloeg het allemaal af. 'Ik wilde op eigen kracht overleven.' Sinds enige
tijd houden Paul en Tiny Schaap het hoofd boven water met een maritiem
persbureautje. 'We kunnen ervan leven, maar de 60.000 euro die ik vroeger
verdiende, halen we bij lange na niet.'
Ondanks alle tegenslag heeft Schaap geen spijt van zijn Idokkenluidersverleden.
'Ik zou het weer doen. De waarheid moet overwinnen, hoewel ik daarover
wel steeds pessimistischer ben. De veiligheid in de reactor is verbeterd,
maar het management zit er nog of is weggepromoveerd, en een recent onderzoek
van de milieupolitie heeft aangetoond dat er hier en daar rond de reactor
nog steeds Oost-Europese toestanden heersen.' Om plaatselijk misstanden
aan de kaak te- stellen, heeft Schaap zich kandidaat gesteld voor Anna
Paulowna Transparant. Hij staat nummer twee op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen.
|