|
Achtergrond: Olie, gas en kolen ook de komende kwarteeuw de hoofdmoot,
kernenergie halveert bijna, duurzaam groeit sterk, maar blijft te klein
Geen energiebron zonder nadelen. Broeikaseffect, geopolitiek, hoge
kosten of schadelijk afval: het gevaar loert overal. Spreid de risico's
en bespaar energie, is het devies.
Door Michael Persson en Xander van Uffelen
Inkopers van energie gedragen zich net als ervaren beleggers op de beurs.
Leg niet alle eieren in één mandje, is hun tactiek. Ze kopen olie,
gas en een beetje kolen. Ze investeren in uiteenlopende" vormen van duurzame
energie, zoals windturbines en zonnepanelen, in de hoop de goedkoopste
energiebron van de toekomst in handen te krijgen. Ze willen ook niet afhankelijk
zijn van een leverancier en kopen hun spullen in diverse landen van Rusland,
Nigeria tot in het Midden-Oosten. Kortom, net als beleggers in aandelen,
willen handelaren in energie niet op één paard wedden. Ze spreiden
hun risico's om zich te verzekeren van voldoende brandstof. Kijk naar
Nuon, het energiebedrijf dat duurzaamheid belangrijk vindt en de afgelopen
week als een van de weinige bedrijven hardop zijn weerzin uitsprak tegen
kernenergie. Ook deze onderneming ontkomt er in de dagelijkse praktijk
niet aan in Frankrijk en België een beetje kernenergie in te kopen.
8,4 Procent van zijn brandstof voor de opwekking van stroom is bij Nuon
nucleair van aard. Voor de opwekking van elektriciteit gebruikt de onderneming
verder een brede mix: gas (45,3 procent), kolen (23,1 procent), biomassa
(10,7), windturbines (3,3), waterkracht (2,5) en overig (6,7).
Kijk ook eens naar een bedrijf als Shell, dat vanwege zijn historie bekend
staat als een representant van de oude olie-industrie. Het Nederlandse
bedrijf haalt inmiddels bijna de helft van zijn winst met de winning en
verkoop van gas, zodat olie niet de enige inkomstenbron is. Bij de zoektocht
naar nieuwe fossiele brandstoffen spreidt Shell evenzeer zijn kansen.
Het bedrijf boort in uiteenlopende landen als Algerije, Libië, Maleisië
en Nigeria naar nieuwe olie- en gasvelden, speurt diep op de bodem van
de zee, maar graaft ook op het Canadese vasteland grond af waar zware olie
aan zandkorrels kleeft. Om er in de toekomst op tijd bij te zijn als duurzame
energie economisch rendabel wordt en de olievoorraden opraken, steekt
de onderneming jaarlijks honderden miljoenen euro in de opwekking van
stroom met zon, wind of biomassa. Een keuze tussen zon, wind of biomassa
maakt Shell niet, bevreesd om verkeerd te gokken.
Ook in de discussie die de laatste maanden is losgebarsten over de energievoorziening
van de toekomst, staat spreiding van risico's centraal. Als ministers
en regeringsleiders voorstellen doen, klinken ze als behoudende beleggers.
De Amerikaanse president Bush hield onlangs een pleidooi voor duurzame
brandstoffen om zo de afhankelijkheid van olie uit het Midden-Oosten
te beperken. De Britse premier Blair pleitte om dezelfde reden voor meer
kernenergie. Minister Brinkhorst van EZ is enthousiast over de bouw
van ontvangstterminals voor gastransportschepen om zo de afhankelijkheid
van Russisch gas te beperken. En staatssecretaris Van Geel van Milieu
vindt kernenergie een goed idee omdat hij voor het terugdringen van uitstoot
van broeikasgassen niet alleen wil gokken op duurzame energie.
Er is voor de politici reden genoeg op zoek te gaan naar oplossingen. Aangezien
de olie- en gasvoorraden, in Europa snel opraken, wordt het continent
in rap tempo meer afhankelijk van de import van fossiele brandstoffen
uit instabiele landen als Iran, SaudiArabië en Rusland. Die afhankelijkheid
maakt regeringsleiders onzeker. Aangezien makkelijk winbare brandstoffen
schaarser worden en de energiebedrijven fors moeten investeren om te
voldoen aan de vraag naar olie en gas, ligt een verdere stijging van de
energieprijzen op de loer.
Daar komt bij dat Europa zich door afspraken in Kyoto heeft vastgelegd
om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, een doelstelling
die met kernenergie sneller kan worden bereikt. De grote vraag is hoe
landen in de Europese Unie en Nederland in het bijzonder dergelijke doelen
- vermindering van het broeikasuitstoot, voorzieningszekerheid,
lage energieprijzen - kunnen bereiken. Is kernenergie nodig? In hoeverre
kan duurzame energie een oplossing bieden? Hoe belangrijk blijven fossiele
brandstoffen? Europa haalt zijn energie nu overal vandaan. Op dit moment
brandt de kachel, schijnt het licht en rijdt de auto op een cocktail van
brandstoffen, zo blijkt uit gegevens van het Internationaal Energie
Agentschap (IEA) in Parijs (zie grafiek). Olie (37,6 procent), gas (23,5)
en kolen (18,1) vormen de hoofdmoot in de 25 landen van de Europese Unie.
Vooral door Frankrijk, Duitsland, België en Groot-Brittannië
komt kernenergie met 14,6 procent op de vierde plaats. Duurzame energiebronnen
tellen nog niet erg mee.
Tot 2030 zal die volgorde nauwelijks veranderen, denkt het agentschap.
Alle voorspellingen over het opraken van fossiele brandstoffen ten
spijt, denkt de IEA dat olie, gas en kolen ook over 25 jaar ruim driekwart
van de energievoorziening voor hun rekening zullen nemen. Gas wint daarbij
wel aan belang, terwijl olie en kolen enigszins terrein .verliezen.
Kernenergie gaat hard achteruit. Aangezien in Europa de sluiting van
diverse kerncentrales op de rol staat, zal nucleaire energie bijna halveren.
Duurzame energie ondergaat in dit scenario weliswaar een razendsnelle
opmars, maar heeft ook in 2030 onvoldoende gewicht om fossiele brandstoffen
te vervangen.
Overheden kunnen natuurlijk met tal van maatregelen deze trend pogen
af te buigen. De IEA heeft een alternatief scenario berekend, waarbij
meer werk wordt gemaakt van energiebesparing en tevens met iets meer
kerncentrales en meer duurzame energie getracht wordt de uitstoot van
C02 terug te dringen. Met dit 'realistische scenario', zoals IEA directeur
strategie Noé van Hulst het noemt, is er wel een kleine verschuiving
zichtbaar, maar blijven fossiele brandstoffen de basis van de Europese
energievoorziening vormen.Uitgaande van dit scenario is het onmogelijk
zowel kernenergie als fossiele brandstoffen uit het Midden-Oosten
in de ban te doen. Om dit alternatieve scenario te realiseren, zal Europa
een flinke krachttoer moeten uithalen. Het dagelijkse verbruik van
olie moet met 12 miljoen vaten per dag afnemen. Dat is het aantal vaten
dat Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten samen uit de grond
halen. Een nóg grotere ommezwaai in het gebruik van energie karakteriseert
de IEA als 'utopisch'.
Energieverbruik in 25 EU-landen Duurzame energie is in opmars, maar
ook in 2030 zijn er nog steeds veel fossiele brandstoffen nodig, volgens
de voorspelling van het Internatjonale Energie Agentschap (referentiescenario)..
Zelfs met 8%, energiebesparing (alternatief scenario) blijven olie,
gas en kolen belangrijk
Greenpeace heeft in september zo’n utopisch scenario laten uitrekenen
en dit toepasselijk energy revolution genoemd. Dankzij een mix van flinke
energiebesparingen en forse investeringen in duurzame energie is kernenergie
geheel overbodig, kunnen kolen eveneens worden afgeschaft en is gas
slechts tijdelijk nodig om de ommezwaai te maken haar een duurzame samenleving.
De milieuorganisatie heeft zijn hoop gevestigd op innovatie. Dankzij
technologische verbeteringen moeten zonnepanelen, die in 2003 op de
radar van de IEA nog nagenoeg onzichtbaar waren, in 2040 evenveel stroom
opwekken als kernreactoren nu. Het vermogen aan windmolens op zee en
land zou in dit scenario tot 2030 verveertienvoudigen. Samen met water
en biomassa leveren deze duurzame vormen voldoende energie op, mits
bedrijven en consumenten rond 2050 hun energieverbruik hebben gehalveerd.
Daarvoor moet de energiegebruiker een prijs betalen. Wie minder onafhankelijk
wil worden van fossiele brandstoffen en niet aan de kernenergie wil,
zal voorlopig duurder uit zijn. Volgens het Centraal Planbureau is windenergie
zelfs in 2020 nog niet rendabel. Een conclusie die wordt weersproken
door het onderzoeksbureau Ecofys, dat uitging van een (realistischer)
hogere olieprijs (rond de 50 dollar per vat).
Los van de betaalbaarheid, blijft ook in een samenleving die is gebaseerd
op duurzame energie het vraagstuk van (risico-) spreiding relevant.
Windmolens draaien niet tijdens windstilte en evenmin tijdens een storm,
en voor het verbouwen van biomassa zal Europa afhankelijk raken van grote
landbouwgebieden in bijvoorbeeld Brazilië.
Naast economische overweginggen en de wens risico's te spreiden, spelen
ook (andere factoren een rol. De lijst met yoor-en nadelen van verschillende
energiebronnen (zie grafiek), geeft aan dat nooit iedereen tevreden
kan worden gesteld Die constatering kan wel helpen scherpere keuzen
te maken.
Als Nederland of Europa kernenergie onacceptabel vindt, zal het ofwel
moeten accepteren dat het afhankelijker wordt van gas en olie uit politiek
instabiele landen als Iran; Rusland en Nigeria, ofwel forse energiebesparingen
moeten afdwingen en hogere, prijzen moeten trotseren.
Maar wie als land van één energiebron een speerpunt wil maken en zich
niet aan alle energiebronnen wil laven, loopt net als een speculant op
de beurs meer risico later met energietekorten opgescheept te zitten.
Ook duurzaam Nuon gebruikt een beetje kernenergie
|