NRG en nucleair in het nieuws	Krantenartikelen

Zoeken in NRG krantenartikelen Petten kan wel dicht Volkskrant Door: Michael Persson 15 februari 2003   Voor de aanmaak van radioactieve medicamenten is op termijn een nieuwe kernreactor nodig, vindt een onderzoekscommissie. Liefst in Petten. Maar cyclotrons zijn een haalbaar alternatief, blijkt in België Door Michael Persson In België kijken ze verder vooruit dan in Nederland. 'Voor het maken van nucleaire geneesmiddelen heb je over tien jaar geen reactor meer nodig', zegt Pierre d'Hondt, directeur Reactorveiligheid van het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol. En Alex Hermanne, hoofd van het cyclotron-laboratorium in Brussel: 'De exploitatie van reactoren voor istopenproductie staat zwak, op middellange termijn.' Het hoge woord is eruit. Een nieuwe reactor in Petten is niet noodzakelijk. In elk geval niet voor de productie van molybdeen, het belangrijkste nucleaire geneesmiddel. En hoogstwaarschijnlijk ook niet voor andere isotopen. Molybdeen kan in de toekomst namelijk worden gemaakt met deeltjesversnellers, ofwel cyclotrons. Leden van de ambtelijke commissie die waarschijnlijk volgende week verslag uitbrengt van een onderzoek naar alternatieven voor Petten, doen die kwestie nog vrij luchtig af. 'Commercieel onhaalbaar', meent Roel Claessen, die namens de Nederlandse vereniging voor nucleaire geneeskunde mede-auteur is van het rapport. De reactor in Petten is de belangrijkste Europese leverancier van nucleaire geneesmiddelen, zogeheten radiofar- maca, voor de diagnose en bestrijding van kanker. Vooral in tijden dat de veiligheid van de reactor ter discussie staat, benadrukken de voorstanders de maatschappelijke waarde van Petten. Vorig jaar, toen de reactor voor een onderzoek naar de veiligheid tijdelijk dicht moest, werd die sluiting uitgesteld, omdat anders de behandeling van duizenden patiënten zou zijn gestokt. Was dat werkelijk zo? In het rapport dat de onderzoekscommissie naar de Tweede Kamer stuurt, schrijft ze dat de reactor inderdaad niet onaangekondigd kan worden gesloten. Andere reactoren, in België en Frankrijk, kunnen niet zomaar overschakelen op de productie van medicijnen en moeten dat dus plannen. En, mits ze er rekening mee houden, kunnen ze de productie wel tijdelijk overnemen, maar niet voor langere tijd zo blijkt uit het rapport. Daarom, en omdat overzeese import onwenselijk is, adviseert de commissie dat er straks, over een jaar of tien, als de reactor in Petten te oud is, ergens in Europa een nieuwe reactor wordt gebouwd. Dan is Petten de ideale plek. Daar staan tenslotte al de fabrieken van tussenhandelaar Mallinckrodt, die de reactorproducten verder verwerkt voordat ze naar het ziekenhuis gaan. Staatssecretaris Van Geel houdt de boot af. 'Ergens in Europa' hoeft van hem niet per se Petten te zijn. Ook burgemeester Van Apeldoorn van de gemeente Zijpe is niet enthousiast. 'We hebben ons nooit tegen de bestaande reactor uitgesproken. Maar een nieuwe reactor is een ander verhaal' En er is een ander verhaal. Een reactor voor de productie van medische isotopen is helemaal niet nodig, zegt in Mol de Belg D'Hondt, waar ook een reactor staat. Nergens in Europa. Met dank aan deeltjesversnellers, ofwel cyclotrons. Mallinckrodt heeft er momenteel eentje in Petten staan, waarmee het bedrijf al medische isotopen produceert. 'Dat zijn wel andersoortige isotopen', zegt dr. Michel Sonck van de Associatie Vincotte Nucleair, die toezicht houdt op de Belgische nucleaire activiteiten. Hij heeft onderzoek gedaan naar cyclotrons 'Je kunt niet alle stoffen in een cyclotron maken.' Dat zit hem in het principe. Een kernreactor produceert neutronen, deeltjes zonder elektrische lading die vervolgens op de kernen van omliggende uraniumatomen afvliegen. Daardoor vallen die uraniumkernen in brokstukken uit elkaar. Tussen die brokstukken zitten de radioactieve stoffen die bruikbaar zijn als medicijn, waaronder molybdeen en iridium. Omdat het proces gebaseerd is op het toevoegen van extra neutronen aan bestaande stoffen, hebben de ontstane brokstukken ook relatief veel neutronen in hun kern. Sommige nucleaire medicijnen bestaan echter uit stoffen met juist relatief weinig neutronen in hun kern. Een reactor kan die niet maken, zegt Sonck. Een cyclotron wel. Zulke machines kunnen elektrisch geladen deeltjes, zoals protonen, versnellen totdat ze uiteindelijk met hoge energie op een bepaald doelwit botsen. Dat valt vervolgens uit elkaar. Daarbij gaan neutronen verloren, zodat de producten neutron-arm zijn, zoals de bedoeling is. Dus kunnen sommige stoffen alleen in reactoren worden gemaakt, en andere alleen in cyclotrons. Maar er zijn uitzonderingen, zegt Sonck. De elementen die niet neutron-arm en niet neutron-rijk zijn, maar precies ertussenin. 'Molybdeen-99 kan op bede manieren worden geproduceerd.' En laat dat nu nét het werkpaard van de nucleaire geneeskunde zijn. Het ontstaat in een cyclotron door molybdeen-100, dat net één neutron méér heeft dan molybdeen-99, te beschieten met een proton, waarna er een proton en een neutron uit de kern vallen. Het is ook mogelijk om het veelgebruikte stofje technetium rechtstreeks aan te maken, dus niet via de omweg van molybdeen. 'Maar het nadeel is dat technetium binnen zes uur de helft van zijn straling verliest', zegt Sonck, die jarenlang onderzoek deed naar het gebruik van cyclotrons voor de productie van deze middelen. Het grote voordeel van deeltjesversnellers is dat er geen gevaar voor catastrofale kettingreacties is, en dat er veel minder radioactief afval bij vrijkomt. Technisch zijn er geen grote problemen. De Belgische cyclotron-fabrikant Ion Beam Applications (IBA), die ook de bestaande versneller in Petten heeft gebouwd, maakt al cyclotrons die evenveel vermogen hebben als nodig zou zijn voor eventuele molybdeenproductie. 'Het zou wel verdere ontwikkeling vergen', zegt een woordvoerder van IBA. 'Toch zal iédereen die de keus heeft, eerder een reactor dan een cyclotron gebruiken om die stoffen te maken', stelt Sonck. 'Reactoren hebben een veel grotere opbrengst dan cyclotrons. Cyclotrons werken namelijk met smalle deeltjesbundels, terwijl de neutronen in een reactor overal in het rond vliegen. Die matige opbrengst houdt in dat voor een gebied als West-Europa zo'n vijftig cyclotrons nodig zijn, zegt Hermanne, voormalig begeleider van Sonck. 'Terwijl nu drie reactoren voldoende zijn voor de hele wereld. 'De investeringen zullen van dezelfde orde van grootte zijn, maar het is lastig die met elkaar te vergelijken, vindt Hermanne. 'Een reactor dient nog andere doelen. Productie van nucleaire geneesmiddelen is maar bijzaak.' Daarbij, zegt hij, zal de beperkte productie in regionale cyclotrons voor de Derde Wereld slecht uitpakken. 'In Afrika krijgen ze nu ook molybdeen, uit westerse reactoren. Omdat het er nu eenmaal is. Het is de vraag of we voor Afrika een extra cyclotron zullen neerzetten.' Er kleeft nog een ander nadeel aan cyclotronproductie. 'De grondstof, mo1ybdeen-100, komt maar in tien procent van het molybdeen voor. Dus moet je dat eerst gaan verrijken. Dat kost geld. Daarnaast zal de prijs sterk stijgen, wanneer de vraag naar molybdeen ineens verveelvoudigt.' Desalniettemin denkt Hermanne dat cyclotrons voor de productie van molybdeen de toekomst hebben. En er is een alternatief. Het Belgische studiecentrum voor kernenergie doet al een paar jaar onderzoek naar een nieuw productieproces. Dit Accelerator Driven System is eigenlijk een mix van het cyclotron- en reactorproces. Een deeltjesversneller schiet protonen op een intermediair, dat de neutronen genereert die anders uit de reactor zouden komen. De Belgen hebben een installatie ontworpen voor de productie van molybdeen, de Adonis, waarmee een kwart van de wereld kan worden voorzien, zegt D'Hondt in Mol. Daarnaast ontwikkelt hij nu een uitgebreide versie van de Adonis, die in theorie alles doet wat een reactor doet. Daarmee is hij ook geschikt voor materiaalonderzoek, zoals dat nu ook in Petten gebeurt. Die versie werkt met subkritisch splijtstof, wat wil zeggen dat een kettingreactie onmogelijk is. Dit in tegenstelling tot een reactor. Dat blijkt uit experimenten en berekeningen. Vorige week werd Mol aangewezen als het centrum van het Europese onderzoek op dit gebied, met bijbehorende subsidies. 'Het project loopt beter en beter', zegt D'Hondt. De bedrijven die hun nucleaire middelen uit Petten betrekken hebben hun twijfels. Neem Nucletron, de fabrikant van de iridiumnaalden die tumoren bestrijden. 'Als wij een betere manier wisten, dan zouden we dat heus doen', zegt Rudolf Scholte van Nucletron. 'Waren we eindelijk van die reactor af.'

NRG, PO Box 25, NL-1755 ZG Petten, Netherlands, Tel +31-224564080, Fax +31-224563912 Informatie: info@nrg-nl.com Update 15 februari 2003