|
Duizenden patiënten worden elk jaar in Erasmus MC behandeld met behulp
van nucleaire stoffen, veelal afkomstig uit Petten. Sinds kort is de
discussie over de kernreactor daar weer opgeladen. Moet Petten dicht?
Absoluut niet, sluiting zou 'een ramp voor patiënten zijn’, stelt
prof. Eric Krenning.
In Erasmus MC worden jaarlijks maar liefst 10.000 mensen uit Nederland
en het buitenland behandeld met middelen waarvan radioactieve stoffen
een onmisbaar bestanddeel vormen. Bij veruit de meeste patienten
gaat het om de diagnose. Bij hen worden kleine hoeveelheden radioactief
materiaal ingespoten om bijvoorbeeld de grootte, vorm en locatie van
hun tumor te bepalen. Na de injecties brengen gammacamera's de aangetaste
plekken in hun lichaam duidelijk in beeld. Deze locaties lichten op.
Ook eventuele uitzaaiingen worden zo -zichtbaar gemaakt. He gebruikte
preparaat is zwak radioactief en snel uitgewerkt. Er bestaan weliswaar
ook andere manieren om kanker in beeld te brengen, maar de. nucleaire
aanpak werkt het beste bij bepaalde typen tumoren.
Naalden en schildjes
Ook bij de behandeling van tumoren worden medische
isotopen uit Petten en andere kernreactors aangewend. Het gaat daarbij
onder meer om mensen met hersentumoren, lymfklierkanker prostaatkanker
en eierstokkanker. De ene keer steken radiotherapeuten dunne naalden
met een radioactief preparaat in de tumor of brengen ze een radioactief
schildje vlakbij de tumor in (brachyherapie). De ander keer belagen
nucleair geneeskundigen de tumorcellen met een soort radioactieve
'sleutel', een gemanipuleerd eiwit dat de kankercellen opent om het
radioactieve 22 bestanddeel binnen te laten en het DNA daar te vernietigen.
Zo zijn bijvoorbeeld sinds 1992 meer dan duizend patiënten met tumoren
die ongevoelig zijn voor uitwendige bestraling met succes behandeld
met deze 'sleutels', radioactieve peptiden. Radioactieve bestanddelen
kunnen in allerlei vormen worden toegediend, onder meer als drankje,
als gas inademen, per infuus, via injecties of door middel van pillen.
De stoffen die Petten levert, zijn van belang om tumoren, zoals agressieve
en snel groeiende, uit te schakelen of af te remmen. Maar oncologen en
nucleair geneeskundigen gebruiken ze ook voor leedverzachting. Honderden
mensen met kanker in het bot ontvangen jaarlijks ter pijnverlichting
een zogeheten palliatieve therapie waarbij radioactieve stoffen worden
ingezet.
Kop van Noord-Holland
Erasmus MC koopt radioactieve grondstoffen van
onder andere de kernreactor Petten, in de kop van Noord-Holland. Ook
duizenden andere medische centra zijn indirect (na de tussenhandel
klant bij de 42 jaar oude reactor daar, die eigendom is van de Europese
Commissie.
Petten produceert halffabrikaten waarmee nucleaire medicatie wordt
gemaakt. Energie wordt er niet opgewekt, het is een onderzoeksreactor.
De bedrijfsvoering is in handen van nucleaire deskundigen van NRG, de
Nuclear Research and consultancy Group. De belangrijkste klant van
Petten is de Amerikaanse firma Mallinckrodt Medical, een producent
van farmaceutische tussen- en eindproducten. Deze onderneming vorm
onderdeel van Tyco Healthcare.
De stoffen die Erasmus MC van Malinckrodt Medical inkoopt., gaan per
snelweg in schok- en brandwerende containers naar Rotterdam. Eenmaal
daar aangekomen houden technisch stralingsdeskundigen toezicht op
de veiligheid. Zij beheren bijvoorbeeld de zogeheten persoonsdosimeters.
Dit zijn kleine meetinstrumenten die artsen en onderzoekers dragen
tijdens werkzaamheden waarbij straling vrijkomt. Ook zorgen ze ervoor
dat het radioactieve afval correct word opgeslagen.
Vanuit Australië Over de kernreactor in Petten duiken zo nu en dan berichten
op dat deze onveilig zou zijn. Deze zijn afkomstig van (ex-werknemers.
Het Intemational Atomic Energy Agency heeft tijdens een controle begin
2002 geen onrechtmatigheden ontdekt. Wel achtte het IAEA de deskundigheid
van het bedieningspersoneel onvoldoende De Kernfysische Dienst. stelde
onlangs dat de veiligheid niet in gevaar was. Deze dienst plaatste aantekeningen
bij de veiligheidscultuur die er heerst.
Prof. dr. Eric Krenning volgt de steeds terugkerende discussie over
de noodzaak van Petten scherp. Hij benadrukt dat de behandeling me bijvoorbeeld
lutetium uit Petten niet 'zomaar' een therapie is: "Praat je over bepaalde
typen kanker, dan is Erasmus MC het enige ziekenhuis ter wereld dat behandelingen
uitvoert met het relatief nieuwe lutetium-177. De resultaten ermee
zijn goed. Sinds anderhalf jaar kan deze stof in z'n zuiverste vorm in
Nederland worden gemaakt. Voorheen kochten we dit bestanddeel in de
Verenigde Staten, maar door de grote afstand was de kwaliteit bij aankomst
in Rotterdam verminderd. Had ik zelf een neuro-endocriene tumor met
uitzaaiingen, dan zou ik zonder enige twijfel kiezen voor een behandeling
met lutetium. Gewoon omdat-ie de beste is. Niet voor niets ontvangen
wij patienten- ten van overal, onder meer de Verenigde Staten, Australië
en Zuid- Amerika. Zij moeten er een hoop voor doen. Omdat de patiënten
na de behandeling tijdelijk radioactief zijn, mogen ze niet vliegen
en verblijven ze de hele week hier. De meeste patiënten komen echter
uit Nederland. Sluiting van Petten zou een ramp zijn. Er bestaan géén
goede behandelingsalternatieven voor neuro-endocriene tumoren.
Als wij in Erasmus MC onze medische isotopen niet binnenkrijgen, of te
laat, moeten wij mensen met kanker onverrichter zake naar huis sturen."
Vier keer goed fout De suggestie dat Erasmus MC z'n radioactieve bestanddelen
'voortaan maar elders moet kopen', is vier keer fout, stelt prof. Krenning.
Om te beginnen worden sommige stoffen (lutetium-177) bijna nergens
te wereld in zulke zuivere vorm gemaakt. De productie van andere stoffen
(rhenium-~6 en iridium-192) kan wei worden overgenomen door andere
Europese reactoren maar da vergt tijd, technische aanpassingen en is
bovendien afhankelijk van bestralingscycli en -posities. Ten tweede
is het vervoer vanuit de weinige andere locaties (Zuid-Afrika en Canada
omslachtig en kostbaar. Ten derde is stoffen inkopen in het buitenland
gevoelig voor vertraging; '11 september', een staking of een faillissement
van een luchtvaar maatschappij gooien gelijk roet in het eten. Bovendien
zijn ook 'normale' vertragingen aan de orde van de dag en kunnen medische
producten op de verkeerde luchthaven arriveren, net als koffers. Ten
vierde gooit Nederland kostbare nucleaire expertise weg als Petten
wordt gesloten. Die nucleaire kennis zou juist uitgebouwd moeten worden,
in plaats van afgebouwd.
De kwetsbaarheid van 'inkopen over de grens' is al gebleken toen de KLM
acuut stopte met het vervoer van radioactieve stoffen nadat een pakketje
een licht verhoogd stralingsniveau afgaf. Men besluit om voortaan af
te zien van transport werd vooral ingegeven door de ontstane commotie,
niet zo eer door de onveiligheid. Vanuit de KLM gezien is zo'n beslissing
wel te begrijpen, dit soort incidenten ligt immers uiterst gevoelig
bij het publiek.
Tweede sleutel eraan De vraag 'of Petten open moet blijven’, is voor de
afdeling Nucleaire Geneeskunde van Erasmus MC helemaal geen vraag.
Sterker nog: om toekomstige therapieën voor meerdere soorten kanker
te kunnen ontwikkelen waarbij radioactieve stoffen nodig zijn, denk
ook aan een combinatie met gentherapie, is tijdige planning van nieuwbouw
van de reactor gewenst. 1n aantocht zijn al behandelingen met peptiden
waaraan nog een andere stof is gekoppeld (behalve een radioactieve);
een tweede stof die in de kankercel belandt door gebruik te maken van dezelfde
sleutel (peptide) en die daar naar verwachting een bijzondere vorm van
celdood kan veroorzaken. Voor zo'n nieuwe kernreactor staat en draait,
is Nederland misschien wel vijf tot tien jaar verder. Niet alleen het
ontwerp en de bouw vergen immers tijd, de politieke beslissing en alle
procedures kosten ook jaren.
Nieuwbouw is nodig De discussie over nieuwbouw van de kernreactor kan
wat Erasmus MC betreft worden geopend. Het Europese standpunt is positief:
Petten en het Belgische Mol (als achtervanger) blijven voortbestaan
als nucleaire centra voor medische toepassingen. Hoewel met technische
aanpassingen nog veel kan worden bereikt, is Petten rond 2015 toe aan
sluiting. Daarom mag de stap tot nieuwbouw wat Erasmus MC betreft snel
worden gezet.
Patiënt in kernreactor Een bepaalde vorm van kwaadaardige hersentumoren,
glioblastoom, wordt bij wijze van proef op het terrein van de kernreactor
zelf behandeld. De patiënt moet hiervoor dus naar Petten reizen. Aan
het reactorgebouw is een klein ziekenhuisje gemaakt, waar de patiënt
de stof boron krijgt ingespoten. Die stof nestelt zich vervolgens in
het tumorweefsel, en niet of amper in gezond weefsel. Daarna neemt de
patiënt plaats op een behandeltafel. Rechtsreeks uit de reactor komt
een stralingsbundel. De gefilterde neutronen reageren op het ingespoten
boron, waardoor het tumorweefsel wordt vernietigd. Op dit moment wordt
nog gezocht naar de optimale dosis straling bij deze behandeling. De
dosis wordt steeds iets verhoogd. Doel is maximale schade toebrengen
aan de tumor en minimale schade veroorzaken aan gezond weefsel. Bovengenoemde
therapie op het terrein van de kernreactor bevindt zich nog in de experimentele
fase. Ze behoort dus nog niet tot de reguliere behandeling van hersentumoren.
| 
![[menubar_home]](http://www.nrg-nl.com/images/menu/genbar.gif){kind=small}
![[MailBox]](http://www.nrg-nl.com/images/mailbox2.gif)