NRG en nucleair in het nieuws	Krantenartikelen

Zoeken in NRG krantenartikelen Patienten even zonder Petten Reformatorisch Dagblad Door: Janneke van Reenen-Hak 19 februari 2002   Na twaalf dagen uitstel was het gisteren zover. De kernreactor van Petten sloot om veiligheidsredenen voor minstens twee tot drie weken zijn deuren. Later dan de minister oorspronkelijk eiste, want bij een abrupte sluiting zou de behandeling van met name kankerpatienten in de knel komen. Ondanks het uitstel volgen de ziekenhuizen de ontwikkelingen op de voet. Petten neemt bij de levering van radioactieve stoffen een belangrijke en in sommige gevallen bijna onvervangbare plaats in. Het Academisch Ziekenhuis Rotterdam Dijkzigt is een van de ziekenhuizen die het nieuws rond de Pettense reactor angstvallig in de gaten houden. Juist vorige week startte het ziekenhuis met een experimentele behandeling van nieuwe groep patienten die lijdt aan een agressieve vorm van darmkanker. "We behandelen vijftig patienten tot en met augustus met lutetium, waarvan wetenschappers het werkzame isotoop maar op twee plaatsen ter wereld voldoende zuiver kunnen produceren, in een universiteitsreactor in de Verenigde Staten en in Petten. De eerste groep moesten we door de dreigende sluiting in eerste instantie afbellen. Later zijn deze mensen opnieuw gebeld met de mededeling dat hun behandeling wel door kon gaan. In deze groep zaten onder andere patienten uit Brazilie en de Verenigde Staten", licht een woordvoerster van het Rotterdamse ziekenhuis toe. Een kernreactor is geen supermarkt. Even naar een andere 'winkel' om radioactieve isotopen -- in de reactor gemaakte stoffen die bij uiteenvallen straling uitzenden -- in te slaan, is er voor ziekenhuizen niet bij. Van de isotopen in Europese ziekenhuizen is 60 procent afkomstig uit Petten. Daarnaast zijn er over de hele wereld, een aantal universiteitsinstellingen niet meegerekend, slechts vier reactoren die isotopen maken voor medisch gebruik: Belgie (Mol), Frankrijk (Parijs), Canada en een kleintje in ZuidAfrika. Bij de laatste productiecyclus is -- dankzij het uitstel- ook een voorraad lutetium voor Dijkzigt gemaakt. Daarmee is de eerste behandeling van de kankerpatienten gewaarborgd. Hoe het vervolg van de behandeling verloopt, hangt af van de tijd die Petten dichtgaat. Halsoverkop in Amerika een voorraad lutetium bestellen is geen reele optie. "Dat is moeilijk te regelen, zeker op korte termijn. Lang niet alle vliegmaatschappijen verzorgen transporten met radioactieve stoffen. Ze moeten aan nogal wat voorwaarden voldoen als ze dergelijk materiaal overvliegen." Ongelukkig Op dit moment is nog niet bekend hoe lang de reactor gesloten blijft, zegt ir. H. Bergmans, directeur Medical and Operations van de Nuclear Research and consultancy Group (NRG), de beheerder van de reactor in Petten. "Dat hangt af van de bevindingen van een delegatie van het Internationaal Atoomagentschap in Wenen. Die houdt de komende tijd de veiligheidscultuur binnen het NRG tegen het licht." In de periode dat de Weense commissie zijn werk doet, wordt ook het beruchte scheurtje in de reactorwand nader onderzocht. Daarnaast haalt de directie een periodieke controle naar voren die later dit voorjaar op de agenda stond. De Nederlandse reactor is wel vaker dicht voor onderhoud, maar dat wordt ruim van tevoren aangegeven. In dat geval wijken medische instellingen uit naar Belgie of Frankrijk. Het tijdstip van de huidige sluiting komt erg ongelukkig uit. De reactors in Mol en Parijs zijn tijdelijk buiten dienst. De Belgische centrale zal daarom al eerder opstarten, niet op de geplande 1 maart, maar al rond 26 februari. Vooralsnog ziet Bergmans geen problemen ontstaan bij de levering van radioactief materiaal voor medisch gebruik. "Eén tot anderhalve week is goed te overbruggen." Langer dicht kan een probleem zijn. Als de isotopen in ziekenhuizen schaars worden, zullen artsen de ernstigste gevallen voorrang verlenen. Dat is logisch, maar niet leuk. Vergelijk het met kiespijn. Je kunt ook wel een dag later naar de tandarts, maar aan te bevelen is dat niet." Een sluiting van enkele maanden zou grote gevolgen hebben voor de continuiteit van tal van medische behandelingen, maar Bergmans ziet het niet snel zover komen. "We hebben niets te verbergen. Ik heb goede hoop dat de inspectie van het atoomagentschap een positief resultaat oplevert en dat we snel weer aan de slag kunnen." Pijnstiller Ziekenhuizen maken op drie manieren gebruik van isotopen: in de diagnostiek, als therapie of als pijnbestrijder. Het zwaartepunt ligt bij de diagnostiek. Patienten krijgen een injectie, een infuus of een drankje met een geringe hoeveelheid radioactief materiaal en de arts kijkt met speciale camera's waar het middel zich concentreert. Zo krijgt hij bijvoorbeeld een beeld van een infectie van de darmen, of een afsluiting van een bloedvat in de longen. Dagelijks ondergaan tienduizenden mensen in Europese ziekenhuizen een dergelijke behandeling. Een tweede toepassing is remming van tumorgroei. Gekoppeld aan een transportmiddel verplaatst de radioactieve stof zich naar het aangetaste orgaan en maakt de kankercellen kapot. Bij botkanker hebben isotopen nog een andere functie. "Na injectie met bijvoorbeeld strontiumisotopen hebben de patienten bijna geen pijn meer en is morfine overbodig. Als de aanvoer van isotopen stagneert, moeten die mensen toch aan de morfine", aldus de woordvoerster van Dijkzigt. Waardeloos Een voorraadje radioactieve isotopen aanleggen is er niet bij voor ziekenhuizen. Radioactieve stoffen hebben als eigenschap dat de straling afneemt naarmate de tijd verstrijkt. De radioactiviteit van een stof neemt af volgens een vast patroon. De halfwaardetijd is de tijd die is verstreken als de straling van een hoeveelheid radioactief materiaal met de helft is afgenomen. Als de halfwaardetijd nogmaals is verstreken, dan heeft het materiaal nog maar een kwart van zijn oorspronkelijke radioactiviteit. Radioactieve elementen kunnen een eeuwenlange, maar ook een uiterst korte halfwaardetijd hebben. In de geneeskunde zijn middelen die snel vervallen het meest geliefd, zodat de patient zo kort mogelijk met -- schadelijke -- radioactieve stoffen in zijn lichaam rondloopt. Addertje onder het gras is de opslag van dergelijke middelen. De halfwaatdetijd gaat direct na productie in. Na tien keer de halfwaardetijd heeft de arts een voor 99,9 procent waardeloos product in handen. Het belangrijkste diagnostische middel, technetium-99, heeft een halfwaardetijd van zes uur. Het is een onmogelijke klus om tal van ziekenhuizen op tijd van het isotoop te voorzien. Om wat meer tijd te hebben, maakt de reactor een ander radioactief element aan, molybdeen-99. Molybdeen-99 heeft een halveringstijd van 66 uur en vervalt onder uitzending van radioactieve straling tot technetium. Als ziekenhuizen iedere week een voorraad molybdeen krijgen aangeleverd, hebben ze continu technetium-99 in handen. Artsen hebben inaar weinig van het goedje nodig. Een paar miljoenste gram is voldoende om ongeveer 10.000 patienten te onderzoeken. Deeltjesversneller Een kernreactor maakt een isotoop door een atoom te laten botsen met een proton, neutron of elektron, de basisdeeltjes waaruit elk atoom is opgebouwd. De hoeveelheid basisdeeltjes waaruit het atoom bestaat, bepaalt zijn eigenschappen. Zo heeft het eenvoudigste atoom, waterstof, één proton en één elektron. Bij een botsing ontstaan brokstukken. Tijdens een gecontroleerde beschieting ontstaan juist die isotopen die de onderzoeker nodig heeft. Niet alleen kernreactoren, ook deeltjesversnellers zijn in staat isotopen te produceren. Toch vormen zij geen uitwijkmogelijkheid om de continuiteit van medische producten te waarborgen, zegt dr. S. Brandenburg, hoofd van de versellersgroep van het Kernfysisch Versneller Instituut in Groningen. "Wij zijn een onderzoeksinstituut en zijn niet in staat een grote hoeveelheid isotopen te maken. Onze productie ligt een factor miljoen lager dan in Petten." Al zouden ze in Groningen wel genoeg isotopen kunnen maken, dan nog zijn deze niet geschikt voor medisch gebruik. "De producten van een reactor zijn veel zuiverder en dat is nodig, want ziekenhuizen leggen de lat erg hoog wat kwaliteit betreft." Brandenburg ziet in de toekomst wel een steeds grotere rol weggelegd voor deeltjesversnellers, ook voor levering aan ziekenhuizen. "Een versneller heeft twee voordelen: hij is veiliger en goedkoper dan een reactor. Er wordt veel onderzoek gedaan naar methoden om deeltjesversneHers in te zetten voor 1evering aan ziekenhuizen." De Groningse onderzoeker plaatst meteen een kanttekening. "Een aantal belangrijke isotopen, waaronder technetium, is niet eens met een versneller te produceren. Dat is natuurkundig gezien onmogelijk." Ter informatie Iedere week krijgen ziekenhuizen een verse voorraad radioactieve isotopen aangeleverd. In het vat zit molybdeen-99, dat vervalt in het veelgebruikte diagnostisch middel technetium-99. Molybdeen-99 heeft een halfwaardetijd van 66 uur. Na die tijd is de helft omgezet in technetium-99; Technetium-99 heeft op zijn beurt een halfwaardetijd van slechts zes uur en dat levert vervoersproblemen op. Het trage verval van molybdeen zorgt ervoor dat artsen als ze molybdeen-99 in huis hebben, altijd over een voorraadje technetium-99 beschikken. Het isotopenvat wordt in ziekenhuizen de molybdeenkoe genoemd en indien nodig gemolken. De koe bevat minder dan een miljoenste gram molybdeen-99, genoeg om bij tientallen patienten een diagnose te kunnen stellen.

NRG, PO Box 25, NL-1755 ZG Petten, Netherlands, Tel +31-224564080, Fax +31-224563912 Informatie: info@nrg-nl.com Update 19 februari 2002