NRG en nucleair in het nieuws	Krantenartikelen

Zoeken in NRG krantenartikelen Het scheurtje dat Petten splijt Volkskrant Door: Broer Scholtens 9 februari 2002   Als de kernreactor in Petten over negen dagen na alle toestanden stilligt, wordt ook het scheurtje in lasnaad 22 nog eens bekeken. Een dieper defect is er al sinds 1984, maar werd met nieuwe ultrasone meettechnieken zichtbaar. De materiaalexpert is de rust zelve. De wereld om hem heen staat in brand, zijn kern-reactor wordt over ruim een week stilgelegd en ir. Bob van der Schaaf merkt berustend op dat ook deze storm wel weer zal gaan liggen. Er hebben er de afgelopen jaren per slot van rekening al zoveel gewoed rond kernenergie, en rond de kernreactor waar hij al meer dan twintig jaar werkt, die in de Pettemer duinen. Van der Schaaf is bij reactorbeheerder NRG verantwoordelijk voor de ontwikkeling van meettechnieken om minuscule scheurtjes -- de onderzoeker praat liever over defecten of bindingsfouten -- op te sporen in metalen, in dit geval in een reactorvat van een aluminiumlegering. Met de gebruikte ultrasone techniek, een soort echo die inmiddels talloze malen is toegepast op reactorvaten in binnen- en buitenland, is vorig jaar zomer het vat in Petten onderzocht, tijdens een periodieke inspectie. Dat vat is in perfecte conditie en kan nog zeker tien tot vijftien jaar mee, constateerde de meetgroep toen. Alleen dat ene scheurtje van 40 millimeter in lasnaad 22 onder in het vat, waarvan het bestaan al sinds de bouw in 1984 bekend is, is dat nu iets gegroeid? Of lijkt dat alleen maar zo, omdat we nu met die nieuwe meettechniek nog meer details kunnen zien? Een eerste conclusie, op basis van een breukanalyse, luidde dat deze 'scheurindicatie niet zal leiden tot een scheur in het reactorvat binnen de gestelde levensduur', meldt de inspectiedienst van het ministerie van Milieubeheer, de Kernfysische Dienst (KFD) in een brief deze week aan de Tweede Kamer. In oktober vorig jaar bevestigde een gedetailleerde analyse van de meetresultaten dat het scheurtje geen bedreiging vormt voor de integriteit van het vat. De kernreactor, bedoeld voor ma eriaalonderzoek en de aanmaak van medische producten, kan gewoon in bedrijf blijven. Er is toen afgesproken de metingen komende zomer nog eens over te doen. Inmiddels, zeker afgelopen week, is de kernreactor in een soort vrije val terechtgekomen, en rolden de verschillende instanties en mensen van hoog tot laag over elkaar heen met beschuldigingen over verboden experimenten, veiligheidsincidenten en gepasseerde commissies. De gemeenschap in Petten bestaat niet meer uit één onderzoekscentrum, maar uit een deel dat zich concentreert rond de kernreactor, en een deel dat bezig is met altematieve energiebronnen. Dat levert verschillende belangen en dus frictie op. Ook staan binnen de kernreactorgemeenschap niet alle neuzen dezelfde kant op. Dat heeft volgens een inventarisatie van de KFD tot een reeks van kleine en grote incidenten geleid die deels terug te voeren zijn op het niet zorgvuldig en consequent hanteren van voorschriften, die ook nog eens multi-interpretabel blijken. Organisatorische problemen, die om een oplossing vragen en die voor minister Pronk van Milieubeheer aanleiding zijn geweest tijdelijke sluiting af te dwingen in afwachting van een inspectie van het veiligheidsregiem door externe deskundigen. En in die periode kan dan ook dat scheurtje nog eens worden bekeken. Want ook al is alles straks organisatorisch opgelost, dat blijft. De uitkomst van die analyse is medebepalend voor het opnieuw opstarten van de kernreactor, stelt minister Pronk in zijn brief aan de Tweede Kamer. En dus gaat de meetploeg van materiaaldeskundige Bob van der Schaaf, vermoedelijk direct na sluiting over ruim een week, aan het werk met zijn ultrasone techniek. Die is een soort echografie, vergelijkbaar met wat in het ziekenhuis wordt gebruikt om foto's van ongeboren babies in moederbuiken te maken. Ultrasone geluidsgolven worden in het te onderzoeken metaaldeel gestuurd. Zit daar een onregelmatigheid -- materiaaldeskundige Van der Schaaf heeft het over een discontinuiteit -- dan kaatst het overgrote deel van het signaal op die plaats terug. Is het metaaldeel homogeen, en zitten er geen scheurtjes in, dan gaan de geluidsgolven gewoon door, zegt Van der Schaaf. Er kan tot zes meter in een metaal worden gekeken, zonder dat het onderdeel moet worden opengezaagd. De ultrasone techniek is al tientallen jaren oud. De verbeteringen ervan houden gelijke tred met ontwikkelingen in de werktuigbouw, de methode wordt almaar geavanceerder en wordt op grote schaal gebruikt om onder meer vliegtuigonderdelen waaronder romp en vleugels te controleren op scheurtjes als gevolg van mechanische belastingen. De geluidsgolven met een hoge frequentie van een tiende tot 25 megahertz zijn zo klein dat er zeer kleine defecten mee gezien kunnen worden, in metalen ter grootte van tienden van millimeters. Dat kan door het signaal van de ingaande golven te vergelijken met het uittredende signaal, zoals dat wordt opgevangen door een soort microfoontje. Het signaalverschil komt door een scheurtje. De techniek is de laatste jaren steeds verder geperfectioneerd. Met elektronische en geavanceerde software technieken is storende ruis uit het signaal te filteren waardoor de afbeelding aanzienlijk scherper en beter wordt. Er wordt tegenwoordig, vanwege de benodigde positieprecisie, gewerkt met een soort robotje, dat trillingsvrij vastgezet langs een precisiemeetlatje kan bewegen. Daaraan vast zit de transducer (de zender/microfoon-combinatie) die aan de hand van dat robotje langs het te onderzoeken oppervlak beweegt. 'De plaats van een onregelmatigheid van enkele millimeters is tot op een millimeter nauwkeurig te bepalen', zegt Van der Schaaf. Zijn bedrijf, NRG in Petten, heeft de techniek de afgelopen jaren diverse malen gebruikt bij inspecties van reactorvaten en pijpen van centrales in Nederland, Zweden en Duitsland. 'Onderzoek aan lassen is onze specialiteit. Er zijn bij die onderzoeken in het buitenland scheurtjes gevonden, met name in lasnaden. Die defecten leveren uit veiligheidsoogpunt over het algemeen geen enkel probleem op. Fouten bij het lassen, deels handwerk, zijn bijna niet te vermijden. Defectvrije lassen heb ik nog niet gezien. Het is zaak dat die defecten binnen specifieke afmetingen blijven.' De techniek is talloze malen met succes beproefd op calibratieblokken waarin moedwillig minuscule scheurtjes zijn aangebracht, onder andere gemaakt van dezelfde aluminiumlegering als het Pettense reactorvat, zegt Van der Schaaf. Het inmiddels beroemde scheurtje van Petten, in 1984 al ontdekt toen het vat van de reactor in elkaar is gelast, zit in een lasnaad onderin. Indertijd werd de lengte van het lasfoutje vastgesteld op ongeveer veertig millimeter. Sinds de ontdekking is dat bindingsfoutje elk drie jaar bekeken. Tot 1998 is er geen enkele groei geconstateerd. Vorig jaar, in 2001, is de meting voor het eerst uitgevoerd door NRG, met de nieuwe geavanceerde techniek waarmee ook in de diepte van het materiaal kan worden gekeken. Toen is gebleken dat er misschien twee bindingsfoutjes, scheurtjes in het bewuste lasstukje zitten, met een lengte van elk vijftien tot twintig millimeter, in de diepte gezien vijf tot zeven millimeter achter elkaar. Ze'liggen in elkaars schaduw, waardoor ze met die minder verfijnde techniek van vroeger als een geheel zijn gezien. 'Nu zien we die twee mogelijk wel', zegt Van der Schaaf. Hij heeft niet de indruk dat het scheurtje, of de twee scheurtjes, groter is geworden. 'Het is een lasfout, die daar vanaf het begin heeft gezeten. Op die plaats in het reactorvat is de neutronenflux zeer gering, waardoor verbrossing van materiaal miniem is. 'Ook is op die plaats in het reactorvat geen sprake van hoge mechanische belastingen. Een eventuele vergroting kan niet door dit soort fenomenen zijn veroorzaakt.' Het plan is over twee weken, na stillegging van de reactor, te gaan meten. Van der Schaaf denkt daarvoor drie dagen nodig te hebben. Broer Scholtens

NRG, PO Box 25, NL-1755 ZG Petten, Netherlands, Tel +31-224564080, Fax +31-224563912 Informatie: info@nrg-nl.com Update 9 februari 2002